BÀI 3
SAU BỮA ĂN LÀ MUỐN HÚT THUỐC? HÃY THAY ĐỔI “NGHI THỨC” NÀY
Bạn có phải là người vừa ăn xong đã tìm thuốc? Nếu câu trả lời là “có”, bạn không phải là trường hợp duy nhất. Với nhiều người hút thuốc trong thời gian dài, thuốc lá không chỉ gắn với nicotine mà còn gắn với những thời điểm, địa điểm và hoạt động quen thuộc trong ngày. Sau bữa sáng hút một điếu thuốc, uống cà phê rồi hút thuốc, đến giờ nghỉ lại tìm thuốc, gặp bạn bè thì hút hoặc sau bữa tối tiếp tục hút. Những hành động được lặp lại nhiều lần có thể trở thành một thói quen gần như tự động.
Khi cai thuốc, vì vậy, khó khăn không chỉ nằm ở việc từ chối một điếu thuốc mà còn ở việc thay đổi những “nghi thức” đã gắn với thuốc lá. Sau nhiều năm hút thuốc, não bộ có thể hình thành sự liên kết giữa một hoàn cảnh cụ thể và hành vi hút thuốc. Chẳng hạn, vừa ăn xong đã nghĩ đến thuốc, không nhất thiết vì cơ thể luôn cần nicotine ngay lúc đó mà vì cơ thể và não bộ đã quen với trình tự “ăn xong – hút thuốc”. Khi tình huống quen thuộc xuất hiện, ý nghĩ về thuốc lá cũng dễ xuất hiện theo.
Sau bữa ăn là một trong những thời điểm nhiều người cai thuốc cảm thấy khó kiểm soát. Nếu trước đây bạn thường hút thuốc ngay sau khi ăn, hãy chủ động thay đổi hành động trong khoảng thời gian này. Có thể đánh răng, súc miệng, uống nước, đi bộ vài phút, rửa chén, dọn bàn ăn hoặc trò chuyện với người thân. Mục tiêu không phải là tìm một hoạt động đặc biệt mà là tạo ra một thói quen mới thay thế cho hành vi hút thuốc.
Tương tự, nếu cà phê luôn đi kèm với thuốc lá, trong thời gian đầu cai thuốc có thể thay đổi địa điểm uống cà phê, thay đổi thời gian uống hoặc lựa chọn một hoạt động khác sau khi uống. Nếu giờ nghỉ tại nơi làm việc thường được sử dụng để hút thuốc, hãy thử đi bộ, uống nước hoặc trò chuyện ở khu vực không hút thuốc. Nếu việc gặp bạn bè thường gắn với hút thuốc, hãy chủ động lựa chọn không gian không có khói thuốc và thông báo với bạn bè rằng bạn đang cai thuốc để nhận được sự hỗ trợ.
Một cách hữu ích là nhận diện những “điểm kích hoạt” của chính mình. Trong vài ngày, bạn có thể ghi lại thời điểm mình muốn hút thuốc: lúc đó là mấy giờ, đang ở đâu, đang làm gì, ở cùng ai và đang cảm thấy như thế nào. Việc ghi chép này giúp nhận ra những hoàn cảnh thường xuyên dẫn đến hút thuốc. Có người dễ thèm thuốc khi uống cà phê, có người sau bữa ăn, trong lúc làm việc căng thẳng hoặc khi giao tiếp với bạn bè. Khi biết rõ tình huống nào khiến mình dễ hút thuốc, bạn có thể chuẩn bị trước cách ứng phó thay vì chờ đến khi cơn thèm xuất hiện mới tìm cách kiểm soát.
Điều quan trọng là không nên xem những thói quen này là bằng chứng cho thấy mình “không thể cai thuốc”. Đây là những hành vi đã được hình thành qua thời gian và có thể cần thời gian để thay đổi. Mỗi lần bạn thay thế một hành động hút thuốc bằng một hành động khác, bạn đang tạo ra một sự lựa chọn mới. Khi việc thay thế được duy trì, mối liên hệ giữa hoàn cảnh quen thuộc và thuốc lá có thể dần được thay đổi.
Nếu đã nhiều lần cố gắng cai thuốc nhưng luôn tái hút tại một số thời điểm nhất định, hãy xem đó là thông tin cần thiết để điều chỉnh kế hoạch. Thay vì chỉ đặt mục tiêu “không hút thuốc”, hãy xác định rõ những thời điểm dễ tái hút và chuẩn bị phương án cụ thể cho từng tình huống. Nếu cơn thèm khó kiểm soát hoặc việc cai thuốc gặp nhiều trở ngại, bạn có thể tìm đến nhân viên y tế để được tư vấn và hỗ trợ. Tại cơ sở y tế, người hút thuốc có thể được đánh giá tình trạng sử dụng thuốc lá, tư vấn thay đổi hành vi và theo dõi quá trình cai thuốc phù hợp.
Cai thuốc không chỉ là bỏ điếu thuốc mà còn là xây dựng lại những thói quen từng gắn với thuốc lá. Sau bữa ăn, thay vì tìm thuốc, hãy đánh răng, uống nước, đi bộ hoặc trò chuyện với gia đình. Trong giờ nghỉ, hãy rời khỏi khu vực hút thuốc và lựa chọn một hoạt động khác. Khi uống cà phê hoặc gặp bạn bè, hãy chủ động tạo một môi trường không thuốc lá. Những thay đổi nhỏ nhưng được thực hiện đều đặn sẽ giúp bạn từng bước hình thành một “nghi thức” mới không có thuốc lá.
Đừng chỉ cố gắng bỏ thuốc. Hãy chủ động thay đổi những thói quen từng dẫn bạn đến thuốc lá. Khi thay đổi được hoàn cảnh và hành vi, bạn sẽ có thêm cơ hội duy trì cuộc sống không thuốc lá.




In bài viết